Nafaka Nedir?
Nafaka, aile hukukundan kaynaklanan ve ekonomik olarak güçsüz durumda bulunan eşin veya çocuğun geçimini sağlamak amacıyla, diğer eş veya ebeveyn tarafından ödenen parasal yükümlülüktür. Nafaka, boşanma süreciyle sınırlı olmayıp, evlilik devam ederken, ayrılıkta veya boşanmanın kesinleşmesinden sonra da gündeme gelebilir. Türk Medeni Kanunu’nda nafaka, sosyal devlet anlayışı ve aile bireylerinin korunması ilkesi doğrultusunda düzenlenmiştir.
Nafakanın amacı, ekonomik dengeyi sağlamak ve özellikle çocukların yaşam standartlarını korumaktır. Mahkemeler nafaka taleplerini değerlendirirken, ihtiyaç ve ödeme gücünü esas alır.
Nafaka Türleri
Nafaka türleri; tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, iştirak nafakası ve yardım nafakasıdır. Tedbir nafakası dava süresince geçici olarak ödenir. Yoksulluk nafakası, boşanma sonrası yoksulluğa düşecek eş lehinedir. İştirak nafakası, velayet kendisinde olmayan ebeveynden çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderleri için alınır. Yardım nafakası ise altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında belirli şartlarla söz konusudur.
Nafaka Miktarının Belirlenmesi
Nafaka miktarının belirlenmesi, hâkimin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilen önemli bir husustur. Mahkeme, nafaka miktarını belirlerken tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, gelir ve giderlerini, yaşam standartlarını ve nafaka talep edenin ihtiyaçlarını birlikte değerlendirir. Bu değerlendirme yapılırken, nafaka yükümlüsünün ödeme gücünü aşan bir yük altına sokulmaması da temel bir ilkedir.
Özellikle iştirak nafakasında, çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlık ihtiyaçları ve yaşam koşulları dikkate alınır. Nafaka miktarı belirlenirken, hakkaniyet ilkesi gözetilir ve taraflar arasında adil bir denge kurulması amaçlanır. Bu nedenle nafaka miktarı, her somut olayda farklılık gösterebilir.
Nafaka Miktarının Artırılması veya Azaltılması
Nafaka miktarı, kesin ve değişmez bir tutar değildir. Tarafların ekonomik durumlarında veya nafaka alacaklısının ihtiyaçlarında meydana gelen önemli değişiklikler, nafakanın artırılması veya azaltılması talebini gündeme getirebilir. Enflasyon, gelir artışı veya azalması, iş kaybı, yeniden evlenme veya çocuğun eğitim masraflarındaki artış gibi hususlar bu kapsamda değerlendirilir.
Nafaka miktarının değiştirilmesi için mahkemeye başvurulması zorunludur. Mahkeme, değişen şartları değerlendirerek mevcut nafaka miktarının hakkaniyete uygun olup olmadığını inceler. Şartların oluştuğu kanaatine varılması hâlinde, nafaka artırılabilir, azaltılabilir ya da tamamen kaldırılabilir.
Nafakanın Sona Ermesi
Nafakanın sona ermesi, nafaka türüne göre farklı sebeplere dayanır. Yoksulluk nafakası, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya yoksulluğunun ortadan kalkması hâlinde sona erer. Ayrıca taraflardan birinin ölümü de nafaka borcunu ortadan kaldırır.
İştirak nafakası ise çocuğun ergin olmasıyla kural olarak sona erer. Ancak çocuğun eğitimine devam etmesi veya özel ihtiyaçlarının bulunması hâlinde nafaka yükümlülüğü devam edebilir. Nafakanın sona ermesi için çoğu zaman mahkeme kararı gerekmez; ancak uygulamada tereddüt yaşanmaması adına mahkemeden karar alınması tercih edilmektedir.
Nafaka Davaları ve Süreçleri
Nafaka davaları, aile mahkemelerinde görülen ve kamu düzeniyle yakından ilişkili olan davalardır. Nafaka talebi, boşanma davası ile birlikte ileri sürülebileceği gibi, ayrı bir dava konusu da yapılabilir. Nafaka davalarında mahkeme, tarafların beyanlarıyla yetinmez; gerekli gördüğü hâllerde resen araştırma yapabilir.
Yargılama sürecinde tarafların gelir durumlarını belgelemeleri, sosyal ve ekonomik durum araştırmalarının yapılması büyük önem taşır. Nafaka davaları, yalnızca mali bir uyuşmazlık değil; tarafların yaşam standartlarını doğrudan etkileyen sonuçlar doğurur.
Sonuç olarak nafaka ve nafaka davaları, hem hukuki hem de insani boyutu bulunan, dikkatle yürütülmesi gereken süreçlerdir. Hak kaybı yaşanmaması ve taleplerin doğru şekilde ileri sürülebilmesi için, nafaka davası açılmadan veya mevcut nafakanın değiştirilmesi talep edilmeden önce aile hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması büyük önem taşır.
