Ortak velayet, boşanma veya ayrı yaşama durumlarında çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve gelişimine ilişkin kararların anne ve baba tarafından birlikte alınmasını ifade eder. Türk hukuk sisteminde uzun yıllar tartışmalı olan bu kurum, güncel yargı uygulamalarıyla birlikte belirli şartlar altında kabul edilmeye başlanmıştır.
Türk Hukukunda Ortak Velayetin Durumu
Türk Medeni Kanunu’nda boşanma sonrası velayetin kural olarak anne veya babadan birine verilmesi esası benimsenmiştir. Bu nedenle uzun süre ortak velayet açıkça düzenlenmemiştir.
Ancak kanunda ortak velayeti yasaklayan açık bir hüküm de bulunmamaktadır. Bu boşluk nedeniyle yargı uygulamaları ve yüksek mahkeme kararlarıyla birlikte ortak velayet zaman içinde fiilen uygulanabilir hale gelmiştir.
Ortak Velayet Türkiye’de Uygulanıyor mu?
Evet, ortak velayet Türkiye’de uygulanmaktadır, ancak otomatik veya zorunlu bir sistem değildir.
Mahkemeler:
- Her dosyada doğrudan ortak velayet vermez
- Somut olayın şartlarına göre değerlendirir
- Çocuğun üstün yararını esas alır
Bu nedenle ortak velayet, Türkiye’de istisnai ve şartlara bağlı bir uygulama halindedir.
Ortak Velayet Verilme Şartları
Mahkemeler ortak velayet kararı verirken bazı temel kriterleri dikkate alır:
1. Ebeveynlerin anlaşması
Genellikle her iki ebeveynin de ortak velayet istemesi beklenir.
2. Çocuğun üstün yararı
En önemli kriterdir. Çocuğun psikolojik ve sosyal gelişimi olumsuz etkilenecekse ortak velayet verilmez.
3. İletişim ve iş birliği
Ebeveynlerin sağlıklı iletişim kurabilmesi gerekir. Sürekli çatışma varsa ortak velayet uygun görülmez.
4. Çocuğun görüşü
Belirli bir olgunluğa ulaşmış çocukların görüşü alınabilir, ancak tek başına belirleyici değildir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Yaklaşımı
Yargı kararlarında uzun süre ortak velayet kamu düzenine aykırı kabul edilmiştir. Ancak zamanla bu yaklaşım değişmiştir.
Özellikle Yargıtay’ın bazı kararlarında ve Anayasa Mahkemesi değerlendirmelerinde, çocuğun üstün yararı varsa ortak velayetin mümkün olduğu kabul edilmiştir.
Bu gelişmeler, ortak velayetin Türk hukukunda fiilen uygulanmasını sağlamıştır.
Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet
Anlaşmalı boşanma
- En sık görülen uygulama alanıdır
- Ebeveynlerin ortak talebi varsa mahkeme kabul edebilir
Çekişmeli boşanma
- Daha nadir uygulanır
- Ebeveynler arasında yüksek çatışma varsa genellikle verilmez
Ortak Velayetin Sonuçları
Ortak velayet verildiğinde:
- Çocuğun eğitim ve sağlık kararları birlikte alınır
- Yurtdışı çıkış gibi işlemler ortak onaya bağlı olabilir
- Sorumluluk paylaşımı devam eder
- Her iki ebeveyn de hukuki olarak aktif rol oynar
Türkiye’de Genel Uygulama Özeti
- Ortak velayet yasak değildir
- Kanunda açık şekilde düzenlenmemiştir
- Mahkeme kararlarıyla uygulanmaktadır
- Çocuğun üstün yararı temel ölçüttür
- Her olay ayrı değerlendirilir
Ortak velayet Türkiye’de tamamen geçersiz bir sistem değildir; aksine, uygun şartların varlığı halinde mahkemeler tarafından verilen ve giderek daha fazla uygulama alanı bulan bir velayet türüdür.
