Boşanmada Mal Paylaşımı Nedir?
Boşanmada mal paylaşımı, evlilik birliği süresince eşler tarafından edinilen malvarlığının, boşanma ile birlikte hukuka ve hakkaniyete uygun şekilde tasfiye edilmesini ifade eder. Türk Medeni Kanunu’nda 2002 yılından itibaren yasal mal rejimi olarak kabul edilen edinilmiş mallara katılma rejimi, boşanma hâlinde mal paylaşımının temelini oluşturur. Bu rejime göre, evlilik süresince edinilen mallar üzerinde her iki eşin de eşit hakka sahip olduğu kabul edilir.
Mal paylaşımı, yalnızca taşınmazlar ile sınırlı olmayıp; araçlar, banka hesapları, şirket hisseleri, kıdem tazminatları ve diğer ekonomik değerleri de kapsar. Bu süreçte amaç, taraflardan birinin haksız şekilde zenginleşmesini önlemek ve evlilik birliği içinde edinilen değerlerin adil biçimde paylaştırılmasını sağlamaktır. Boşanmada mal paylaşımı, boşanmanın mali sonuçları arasında yer almakta olup, çoğu zaman boşanma davasından daha karmaşık ve teknik bir yargılama sürecini gerektirir.
Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Boşanmada mal paylaşımı, öncelikle taraflar arasındaki mal rejiminin tespiti ile başlar. Eşler arasında evlilik sözleşmesi ile farklı bir mal rejimi kararlaştırılmamışsa, edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu rejim kapsamında, her eşin kişisel malları ile edinilmiş malları birbirinden ayrılır. Kişisel mallar paylaşıma tabi tutulmazken, edinilmiş mallar tasfiyeye konu edilir.
Mal paylaşımı yapılırken, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar düşülür ve ortaya çıkan artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanır. Kural olarak her eş, diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir. Mal paylaşımı ayni olarak değil, çoğunlukla parasal alacak şeklinde gerçekleştirilir. Bu nedenle mahkeme, malların devrine değil, belirlenen bedelin ödenmesine karar verir.
Uygulamada mal paylaşımı davalarında en çok karşılaşılan uyuşmazlıklar; malların kişisel mal mı yoksa edinilmiş mal mı olduğu, malların gerçek değerinin tespiti ve mal kaçırmaya yönelik işlemlerin varlığıdır. Bu tür ihtilaflar genellikle bilirkişi incelemesi ve kapsamlı delil değerlendirmesi gerektirir.
Boşanmada Mal Paylaşımı Davası Açma Süresi (Zamanaşımı)
Boşanmada mal paylaşımı davası, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılabilir. Boşanma davası devam ederken mal paylaşımı davası açılması mümkün değildir; zira mal rejimi, boşanma kararının kesinleşmesi ile sona erer. Bu nedenle mal paylaşımı davası açabilmek için öncelikle boşanma hükmünün kesinleşmiş olması şarttır.
Mal paylaşımı davaları, boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren on yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bu süre içinde dava açılmaması hâlinde, mal paylaşımına ilişkin talepler zamanaşımına uğrar ve hak kaybı yaşanır. Uygulamada sık yapılan hatalardan biri, boşanma süreci tamamlandıktan sonra mal paylaşımı davasının ihmal edilmesidir. Oysa mal paylaşımı, boşanmanın ekonomik sonuçları bakımından son derece önemli bir dava türüdür.
Boşanmada Mal Paylaşımı Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Boşanmada mal paylaşımı davasında görevli ve yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, davanın esastan incelenebilmesi açısından büyük önem taşır. Görevli mahkeme, mal paylaşımına ilişkin uyuşmazlıklarda aile mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemeleri, aile mahkemesi sıfatıyla bu davalara bakar. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, mahkeme tarafından re’sen dikkate alınır ve tarafların bu konuda anlaşma yapması mümkün değildir.
Yetkili mahkeme bakımından ise genel yetki kuralları uygulanır. Buna göre, davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Ayrıca boşanma davasının görüldüğü mahkeme, mal paylaşımı davası bakımından da yetkili kabul edilmektedir. Yetkili mahkemenin yanlış belirlenmesi, davanın usulden reddine yol açabileceğinden, dava açılmadan önce bu hususun titizlikle değerlendirilmesi gerekir.
Anlaşmalı Boşanma Davasında Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Anlaşmalı boşanma davalarında mal paylaşımı, tarafların serbest iradeleriyle belirledikleri bir protokol çerçevesinde yapılır. Taraflar, evlilik birliği içinde edindikleri malların nasıl paylaşılacağını yazılı olarak kararlaştırabilir ve bu protokolü mahkemenin onayına sunabilir. Hakim, tarafların iradelerinin serbestçe oluştuğunu ve protokol hükümlerinin hukuka aykırı olmadığını tespit ederse, anlaşmalı boşanmaya karar verir.
Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı, çoğu zaman boşanma davası ile birlikte sonuçlandırılır. Bu durum, taraflar açısından zaman ve maliyet avantajı sağlar. Ancak mal paylaşımına ilişkin protokol hazırlanırken eksik veya belirsiz ifadeler kullanılması, ileride yeni uyuşmazlıkların doğmasına neden olabilir. Bu nedenle anlaşmalı boşanma sürecinde mal paylaşımı hükümlerinin açık, net ve uygulanabilir şekilde düzenlenmesi büyük önem taşır.
Zina (Aldatma) Nedeniyle Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Zina nedeniyle boşanma davalarında, kusur durumu mal paylaşımı üzerinde doğrudan belirleyici bir etki yaratmaz. Türk Medeni Kanunu’na göre mal paylaşımı, kural olarak kusurdan bağımsız olarak gerçekleştirilir. Bu nedenle, zina yapan eşin mal paylaşımında tamamen hak kaybına uğraması söz konusu değildir.
Ancak zina olgusunun, mal paylaşımı bakımından dolaylı etkileri olabilir. Zina yapan eşin, evlilik birliği devam ederken mal kaçırmaya yönelik işlemler yapması veya edinilmiş malları haksız şekilde elden çıkarması hâlinde, bu işlemler tasfiye sırasında dikkate alınır. Ayrıca zina nedeniyle boşanma hâlinde, kusurlu eşin maddi ve manevi tazminat yükümlülüğü doğabilir. Bu tazminat talepleri, mal paylaşımından bağımsız olarak değerlendirilir.
Sonuç olarak boşanmada mal paylaşımı; yetkili ve görevli mahkemenin doğru tespiti, anlaşmalı boşanmalarda sağlıklı protokol hazırlanması ve zina gibi özel durumların hukuki etkilerinin doğru değerlendirilmesi gereken teknik bir süreçtir. Bu süreçte yapılacak hukuki hatalar, telafisi güç maddi kayıplara yol açabilir. Bu nedenle mal paylaşımı davası açmadan veya anlaşmalı boşanma protokolü hazırlamadan önce, aile hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması, hakların etkin şekilde korunması açısından büyük önem taşır.
