Evlat Edinmenin Yolları Nelerdir?
Evlat edinme, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen ve mahkeme kararıyla hüküm ve sonuç doğuran bir aile hukuku kurumudur. Evlat edinmenin birden fazla yolu bulunmakta olup, bu yollar evlat edinilecek kişinin durumuna ve evlat edinenin statüsüne göre farklılık göstermektedir.
En yaygın evlat edinme yolu, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı aracılığıyla yürütülen resmi evlat edinme sürecidir. Bu yöntemde, korunmaya muhtaç çocuklar için uygun aileler tespit edilmekte ve sosyal incelemeler sonucunda evlat edinme süreci başlatılmaktadır.
Bunun yanında, fiilen bakılan bir çocuğun evlat edinilmesi de mümkündür. Uzun süredir bakımı üstlenilen, eğitim ve ihtiyaçları karşılanan bir çocuğun, gerekli şartların sağlanması hâlinde mahkeme kararıyla evlat edinilmesi söz konusu olabilir.
Ayrıca yetişkinlerin evlat edinilmesi de Türk hukukunda mümkündür. Yetişkin evlat edinme, çoğunlukla miras, aile bağları veya uzun yıllara dayanan fiili ilişkiler nedeniyle gündeme gelmektedir. Her durumda evlat edinmenin yolu ne olursa olsun, temel ölçüt çocuğun veya evlat edinilen kişinin menfaatidir.
Evlat Edinmenin Şartları
Evlat edinmenin geçerli olabilmesi için kanunda öngörülen şartların eksiksiz şekilde sağlanması gerekir. Öncelikle evlat edinme, tarafların iradesiyle değil, mahkeme kararıyla gerçekleşir.
Evlat edinenin ayırt etme gücüne sahip olması, evlat edinilecek kişi ile arasında kanunda belirlenen yaş farkının bulunması ve evlat edinmenin evlat edinenin diğer çocuklarının menfaatlerini açıkça zedelememesi temel şartlar arasındadır.
Küçüklerin evlat edinilmesi hâlinde anne ve babanın rızası aranır. Rızanın alınmasının mümkün olmadığı veya gerekmediği hâller ise kanunda sınırlı olarak düzenlenmiştir.
Ayrıca evlat edinenin, evlat edinilecek çocuğu belirli bir süre fiilen bakıp eğitmiş olması gerekir. Sosyal inceleme raporları ve uzman görüşleri doğrultusunda mahkeme, evlat edinmenin çocuğun üstün yararına olup olmadığını değerlendirerek karar verir.
Evlat Edinme Davası Nedir?
Evlat edinme davası, evlat edinme talebinin hukuken geçerlilik kazanabilmesi için açılması zorunlu olan bir aile hukuku davasıdır. Evlat edinme, idari başvurular ve sosyal inceleme süreçleri tamamlandıktan sonra mutlaka mahkeme kararıyla kesinleşir.
Bu nedenle evlat edinme davası, sürecin en önemli ve belirleyici aşamasını oluşturur.
Evlat edinme davası, görevli aile mahkemesinde açılır. Mahkeme, dava sürecinde evlat edinmek isteyen kişilerin şartları taşıyıp taşımadığını, evlat edinilecek kişinin durumunu ve evlat edinmenin hukuki ve fiili sonuçlarını ayrıntılı şekilde inceler.
Gerekli görülmesi hâlinde tanık dinlenebilir, ek sosyal inceleme raporları istenebilir. Tüm bu incelemeler sonucunda mahkeme, evlat edinmenin uygun olduğuna kanaat getirirse evlat edinmeye karar verir.
Kimler Evlat Edinme Davası Açabilir?
Evlat edinme davasını açma hakkı, evlat edinmek isteyen kişi veya kişilere tanınmıştır. Evli çiftler, kanunda öngörülen şartları birlikte sağlamak kaydıyla evlat edinme davasını birlikte açmak zorundadır.
Bekar kişiler ise tek başlarına evlat edinme davası açabilirler. Burada önemli olan, davayı açan kişinin evlat edinme ehliyetine sahip olmasıdır.
Yetişkinlerin evlat edinilmesi hâlinde ise hem evlat edinenin hem de evlat edinilecek kişinin birlikte başvurusu söz konusu olabilir. Her durumda mahkeme, davayı açan kişilerin hukuki yeterliliğini ve evlat edinmenin sonuçlarını kavrayabilecek durumda olup olmadığını değerlendirir.
Sonuç olarak evlat edinme ve evlat edinme davası, yalnızca duygusal bir bağ kurulmasını değil; kalıcı ve ciddi hukuki sonuçlar doğuran bir süreci ifade eder. Bu sürecin hatasız ve çocuğun üstün yararına uygun şekilde yürütülebilmesi için, evlat edinme davası açılmadan önce aile hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması büyük önem taşır.
Evlat Edinme Davası 18 Yaş Altı ve Üstü İçin Nasıl Ayrılır?
Evlat edinme davası, evlat edinilecek kişinin yaşına göre hukuki nitelik ve şartlar bakımından önemli farklılıklar göstermektedir. Türk Medeni Kanunu, 18 yaşından küçüklerin evlat edinilmesi ile ergin kişilerin evlat edinilmesini ayrı düzenlemelere tabi tutmuştur.
Bu ayrımın temelinde, küçüklerin korunmaya muhtaç olması ve karar verme ehliyetlerinin sınırlı bulunması yatmaktadır.
18 yaş altı çocukların evlat edinilmesinde, çocuğun üstün yararı mutlak ölçüt olarak kabul edilir. Bu tür davalarda anne ve babanın rızası kural olarak aranır.
Rızanın alınmasının mümkün olmadığı ya da kanunen gerekmediği hâller ise istisnai olarak düzenlenmiştir. Ayrıca küçük ile evlat edinen arasında belirli bir süre fiili bakım ve eğitim ilişkisinin kurulmuş olması zorunludur.
Sosyal hizmet uzmanları tarafından hazırlanan raporlar, mahkemenin kararında belirleyici rol oynar.
18 yaşını doldurmuş kişilerin evlat edinilmesi ise daha çok tarafların iradesine dayanan bir hukuki ilişki niteliği taşır. Bu durumda evlat edinilecek kişinin açık rızası zorunludur.
Yetişkin evlat edinmede, küçüklerde olduğu gibi uzun süreli bakım şartı aranmayabilir; ancak evlat edinmenin samimi, gerçek ve hukuka uygun bir amaca dayanıp dayanmadığı mahkeme tarafından titizlikle incelenir.
Özellikle miras hukukunu dolanma amacı taşıyan başvurular, uygulamada dikkatle değerlendirilir.
Evlat Edinme Davası Kime Karşı Açılır?
Evlat edinme davası, klasik anlamda çekişmeli bir dava niteliği taşımamaktadır. Bu nedenle dava, belirli bir davalıya karşı açılmaz.
Evlat edinme davası, evlat edinmek isteyen kişi veya kişiler tarafından açılan ve mahkemenin denetimiyle sonuçlanan bir çekişmesiz yargı işidir.
Bununla birlikte, evlat edinilecek kişi küçük ise anne ve baba davaya dahil edilir ve rızalarının bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Anne ve babanın rızası gereken hâllerde, bu kişilerin görüşleri ve beyanları mahkeme tarafından alınır.
Yetişkin evlat edinmede ise evlat edinilecek kişinin bizzat davaya katılması ve iradesini açıkça ortaya koyması gerekir.
Dolayısıyla evlat edinme davasında bir “karşı taraf” bulunmamakta; dava, mahkemenin kamu düzeni ve çocuğun yararı çerçevesinde yaptığı inceleme sonucunda karara bağlanmaktadır.
Evlat Edinme Davası Ne Kadar Sürer?
Evlat edinme davasının süresi, davanın niteliğine ve dosya kapsamına göre değişiklik gösterebilir. Dava süresini belirleyen en önemli faktörler; evlat edinilecek kişinin yaşı, sosyal inceleme raporlarının tamamlanma süresi ve mahkemenin iş yüküdür.
Özellikle 18 yaş altı evlat edinme davalarında, sosyal hizmet birimlerinden alınan raporlar sürecin uzamasına neden olabilmektedir.
Uygulamada evlat edinme davaları, genellikle birkaç ay içerisinde sonuçlanabilmekle birlikte, gerekli incelemelerin kapsamına göre bu sürenin uzaması da mümkündür.
Mahkeme, eksik gördüğü hususlar bakımından ek raporlar isteyebilir veya yeni incelemeler yapılmasına karar verebilir. Yetişkin evlat edinme davaları ise çoğu zaman daha kısa sürede sonuçlanmaktadır.
Sonuç olarak evlat edinme davası, hem hukuki hem de sosyal yönü bulunan, dikkatle yürütülmesi gereken bir süreçtir. Davanın usulüne uygun şekilde açılması, gerekli belgelerin eksiksiz sunulması ve sürecin doğru yönetilmesi, hem zaman kaybının hem de olası hak kayıplarının önüne geçer.
Bu nedenle evlat edinme davası açılmadan önce aile hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması, sürecin sağlıklı şekilde tamamlanması açısından büyük önem taşır.
