Eser Sözleşmesi Nedir? Şartları, Tarafların Hak ve Borçları
Eser sözleşmesi, uygulamada özellikle inşaat, tadilat, yazılım, mimarlık, mobilya üretimi ve benzeri hizmetlerde en sık karşılaşılan sözleşme türlerinden biridir. Taraflar arasında uyuşmazlık doğmaması ve doğan uyuşmazlıkların doğru şekilde çözümlenebilmesi için eser sözleşmesinin hukuki niteliğinin, taraflarının hak ve borçlarının ve sona erme hallerinin doğru şekilde bilinmesi büyük önem taşır.
Bu yazımızda, Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde eser sözleşmesine ilişkin tüm temel hususları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Eser Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Özelliği
Eser sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu’nun 470 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin ise bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme türüdür.
Eser sözleşmesini diğer sözleşme türlerinden ayıran en temel özellik, sonuç borcu içermesidir. Yani yüklenici yalnızca bir faaliyette bulunmayı değil, somut ve belirli bir sonucu ortaya koymayı taahhüt eder. Bu yönüyle eser sözleşmesi, hizmet sözleşmesinden ayrılır; çünkü hizmet sözleşmesinde önemli olan faaliyet, eser sözleşmesinde ise ortaya çıkan eserdir.
Eser sözleşmeleri genellikle sürekli değil, tek seferlik ve belirli bir işin tamamlanmasına yönelik sözleşmelerdir. Bu nedenle tamamlanan eser teslim edildiğinde sözleşmenin ana edimi yerine getirilmiş olur.
Eser Sözleşmesinin Tarafları
Eser sözleşmesi iki taraf arasında kurulur: yüklenici ve iş sahibi.
Yüklenici, eseri meydana getirmeyi üstlenen taraftır. Bu kişi gerçek kişi olabileceği gibi şirket ya da başka bir tüzel kişi de olabilir. Yüklenicinin mesleki yeterliliği, teknik bilgisi ve deneyimi, sözleşmenin ifasında büyük önem taşır.
İş sahibi ise, yapılacak eserin kendisi için meydana getirilmesini isteyen ve bunun karşılığında bedel ödemeyi taahhüt eden taraftır. İş sahibi, çoğu zaman yüklenicinin işini denetleme ve eserin sözleşmeye uygun olup olmadığını kontrol etme hakkına sahiptir.
Eser Sözleşmesinin Şekli
Eser sözleşmesi kural olarak şekle tabi değildir. Yani sözlü olarak da kurulabilir. Ancak uygulamada yaşanan uyuşmazlıklar dikkate alındığında, eser sözleşmelerinin mutlaka yazılı olarak yapılması büyük önem taşır.
Özellikle yüksek bedelli işlerde, inşaat ve büyük çaplı hizmetlerde yazılı sözleşme yapılmaması, taraflar açısından ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir. Yazılı sözleşme; işin kapsamını, süresini, bedelini, ödeme şartlarını ve olası uyuşmazlıkların çözüm yolunu netleştirir.
Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Borçları
Yüklenicinin en temel borcu, sözleşmeye uygun bir eser meydana getirmek ve bunu iş sahibine teslim etmektir. Yüklenici, işi bizzat yapmakla yükümlü değildir; ancak işin niteliği gereği şahsi beceri gerektiren hallerde işi kendisi yapmak zorundadır.
Yüklenici ayrıca, eseri özenle yapmakla yükümlüdür. Bu özen, mesleki standartlara ve işin niteliğine göre belirlenir. Yüklenici, iş sahibinin verdiği talimatlara uygun davranmalı ve sözleşmede kararlaştırılan süreye riayet etmelidir.
Eserin teslimi de yüklenicinin önemli borçları arasındadır. Teslim gerçekleşmeden yüklenicinin edimi tamamlanmış sayılmaz.
Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Ayıp Sebebiyle Sorumluluğu
Eserde ayıp bulunması halinde yüklenici, Türk Borçlar Kanunu uyarınca sorumludur. Ayıp, eserin sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımaması veya kullanım amacına uygun olmaması olarak tanımlanabilir.
Ayıplar açık ayıp ve gizli ayıp şeklinde ortaya çıkabilir. İş sahibi, eseri teslim aldıktan sonra makul süre içinde incelemek ve ayıpları yükleniciye bildirmek zorundadır. Gizli ayıplar ise ortaya çıktığı anda bildirilmelidir.
Ayıplı eser halinde iş sahibi; eserin ücretsiz onarılmasını isteme, bedelden indirim talep etme, eserin yeniden yapılmasını isteme veya sözleşmeden dönme haklarına sahiptir.
Eser Sözleşmesinde İş Sahibinin Borçları
İş sahibinin en temel borcu, kararlaştırılan bedeli ödeme borcudur. Bedel, sözleşmede açıkça belirlenmiş olabileceği gibi, belirlenmemişse işin niteliğine ve emsal piyasa koşullarına göre tespit edilir.
İş sahibi ayrıca, eserin yapılabilmesi için gerekli ortamı sağlamak, yükleniciye gerekli bilgi ve belgeleri vermek ve eseri teslim almaktan kaçınmamakla yükümlüdür.
Eser Sözleşmesinin Sona Ermesi
Eser sözleşmesi, eserin tamamlanıp teslim edilmesiyle kendiliğinden sona erer. Bunun dışında tarafların anlaşması, sözleşmeden dönme, fesih, yüklenicinin ölümü veya imkânsızlık gibi hallerde de sözleşme sona erebilir.
İş sahibi, eserin tamamlanmasından önce sözleşmeden dönebilir; ancak bu durumda yüklenicinin uğradığı zararları tazmin etmekle yükümlü olabilir.
Eser Sözleşmesinin İspatı
Eser sözleşmesinin varlığı ve içeriği her türlü delille ispat edilebilir. Ancak bedel miktarı ve sözleşme şartları açısından yazılı belge büyük önem taşır.
Uygulamada faturalar, banka dekontları, yazışmalar ve tanık beyanları ispat aracı olarak kullanılmaktadır. Ancak yazılı sözleşme bulunması, ispat yükünü büyük ölçüde kolaylaştırır.
Eser Sözleşmesinde Zamanaşımı
Eser sözleşmesinden doğan alacaklar ve ayıba ilişkin talepler belirli zamanaşımı sürelerine tabidir. Genel olarak ayıplı eserden doğan talepler, teslim tarihinden itibaren iki yıl içinde ileri sürülmelidir. Taşınmaz yapılar söz konusuysa bu süre beş yıl olarak uygulanmaktadır.
Zamanaşımı sürelerinin kaçırılması halinde hak kaybı yaşanabileceğinden, eser sözleşmelerinde hukuki destek alınması son derece önemlidir.
